Wie denkt  dat archieven saai zijn, heeft het mis. Archieven zijn niet meer de stoffige plaatsen waar oude documenten werden opgeborgen door oudere heren, al dan niet in stofjas. Archieven worden steeds opener, moderner en meer toegankelijk. En hun beheerders, de archivarissen, zijn meer en meer academici met een moderne kijk op het behoud en het beheer van de stukken in hun collecties.

Archieven zijn naast efficiënt beheerde diensten die openbare administraties ondersteunen, ook historische schatkamers met vensters naar het verleden, internetlinks avant la lettre, die ons toelaten de evolutie van onze maatschappij van op afstand te bekijken. Soms leidt dit tot aangename verrassingen en belangrijke ontdekkingen.

Zo ook in het Mechelse Stadsarchief, waar onlangs ontdekte fragmenten poëzie nieuwe inzichten in de Nederlandse literatuur openen. De teksten werden ontdekt in de boekbanden van 15^de eeuwse stadsrekeningen. Ze werden gerecycleerd als boekbindmateriaal omdat ze niet meer als relevant werden beschouwd voor die tijd. De recyclage van materiaal was heel normaal omdat grondstoffen meestal schaars waren. Daarom was het perfect economisch verantwoord perkament en papier te hergebruiken als versteviging voor boekbanden.

De meeste teksten worden bij toeval gevonden wanneer banden door ouderdom en manipulatie loskomen of wanneer ze behandeld worden bij conservatie. Soms bevatten de fragmenten belangrijke teksten, zoals in het geval van het Mechelse Stadsarchief. De 14^de eeuwse perkamenten boekrol, teruggevonden in de band van een stadsrekening, is een van de vroegste literaire teksten die we kennen. Het onbekende gedicht geeft in een verhullende symboliek de onzekere maatschappelijke toestand weer in die tijd. Andere fragmenten op papier zijn de oudste overblijfselen van een ridderroman: Roman van Jonathas ende Rosafiere. De historici Remco Sleiderink (Hogeschool-Universiteit Brussel) en Herman Mulder (Koninklijke Bibliotheek Brussel) die de stukken bestuderen hebben nog een flinke portie tekst te verwerken. Het resultaat van hun onderzoek wordt in vakkringen met ongeduld verwacht.

Verder onderzoek zal uitwijzen of ook andere banden belangrijke fragmenten bevatten. De vraag is of de fragmenten uit hun respectievelijke band zullen verwijderd worden of niet. Een gangbare manier van werken is het recupereren van de beschreven stukken, na overleg met verantwoordelijken en deskundigen, voor zover de constructie van de band niet moet vernietigd worden. Veel zal in dit geval afhangen van de overweging van wat mogelijk is en wat hier primeert, de fragmenten of de band als object. Gezien het literaire belang zal de druk om de fragmenten te recupereren echter zeer groot zijn. Het ziet er in elk geval naar uit dat zowel de banden als de fragmenten, in vaktermen maculatuur genoemd, na een grondige voorstudie zullen moeten geconserveerd worden om ze voor verder verval te beschermen.

Omslag van een Mechelse stadsrekening met aan stukken gesneden 14de eeuwse boekrol.

De fragmenten in de band hebben geleden van de tand des tijds

Fragmenten uit Jonathas ende Rosafiere, een middeleeuwse ridderroman. Het papier heeft te lijden gehad van waterschade en schimmel.

(Met dank aan het Stadsarchief Mechelen voor de foto's)